પૂર્વોત્તરનું રાજ્ય મિઝોરમ નશાના ગંભીર સંકટ સામે
ભારતના પૂર્વોત્તર રાજ્ય મિઝોરમમાં નશાનો કારોબાર ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી ગયો છે. મ્યાનમાર સાથે જોડાયેલી લગભગ 500 કિલોમીટર લાંબી ખુલ્લી સરહદ રાજ્ય માટે સૌથી મોટો પડકાર બની છે. સરહદ પારથી આવતા સિન્થેટિક ડ્રગ્સે મિઝોરમના સામાજિક અને આરોગ્ય ક્ષેત્ર પર ગંભીર અસર ઊભી કરી છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં નશાના કારણે અનેક પરિવારો તૂટી ગયા છે અને યુવાપેઢી સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત બની રહી છે.
મ્યાનમાર સરહદ બની ડ્રગ્સનું મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર
મિઝોરમના ચંફાઈ જિલ્લાને હાલમાં ડ્રગ્સ સ્મગલિંગનું મુખ્ય કોરિડોર માનવામાં આવે છે. મ્યાનમારના રિહખાવદાર વિસ્તાર સાથેના સામાજિક અને પારિવારિક સંબંધોનો લાભ ઉઠાવીને તસ્કરો ડ્રગ્સનો જથ્થો ભારત સુધી પહોંચાડે છે. ગાઢ જંગલો અને પહાડી રસ્તાઓ મારફતે નાના કેરિયર્સ રાત્રીના સમયે ડ્રગ્સની હેરફેર કરે છે. છેલ્લા ત્રણ વર્ષ દરમિયાન માત્ર આ વિસ્તારમાંથી જ લગભગ 4000 કિલોગ્રામ જેટલા ડ્રગ્સનો જથ્થો જપ્ત કરવામાં આવ્યો હોવાનું સામે આવ્યું છે.
સોશિયલ મીડિયા બન્યું નશાના વેપારનું હથિયાર
ડ્રગ્સનું વેચાણ હવે માત્ર ગુપ્ત નેટવર્ક પૂરતું મર્યાદિત નથી રહ્યું. તસ્કરો વોટ્સએપ, ટેલિગ્રામ અને ફેસબુક જેવા પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરીને ગુપ્ત ગ્રુપ્સ ચલાવી રહ્યા છે. કોડ વર્ડ્સ દ્વારા ગ્રાહકો સુધી ડ્રગ્સ પહોંચાડવામાં આવે છે. મિઝોરમ એક્સાઇઝ અને નાર્કોટિક્સ વિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ ‘આઇસ’ અને ‘કેન્ડી’ જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ કરીને ડ્રગ્સનું વેચાણ કરવામાં આવે છે. અનેક વિસ્તારોમાં તો ડ્રગ્સની હોમ ડિલિવરી પણ શરૂ થઈ ગઈ હોવાનું સામે આવ્યું છે.
દોઢ મહિનામાં 239 નવા દર્દીઓ સામે આવ્યા
નશામુક્તિ માટે કામ કરતી સંસ્થાઓના જણાવ્યા અનુસાર સ્થિતિ ખૂબ જ ગંભીર બની રહી છે. સામાજિક કાર્યકર એલિન લાલાવનિપુઈના જણાવ્યા મુજબ માત્ર 10 એપ્રિલથી 28 મે વચ્ચે આઇઝોલ શહેરમાં જ 239 નવા ડ્રગ્સ એડિક્શનના કેસ નોંધાયા હતા. આમાંથી મોટાભાગના લોકો પહેલા દારૂ અથવા ગાંજાના વ્યસની હતા, પરંતુ હવે તેઓ વધુ ખતરનાક સિન્થેટિક ડ્રગ્સ તરફ વળી રહ્યા છે.
યંગ મિઝો એસોસિએશનના સ્વયંસેવકો મેદાનમાં
સરકારી તંત્ર સાથે સાથે હવે સ્થાનિક સમાજ પણ નશા સામેની લડતમાં જોડાયો છે. યંગ મિઝો એસોસિએશન (YMA)ના હજારો સ્વયંસેવકો રાત્રીના સમયે પેટ્રોલિંગ કરીને ડ્રગ્સના નેટવર્ક સામે લડી રહ્યા છે. મિઝો સમાજની ‘Tlawmngaihna’ એટલે કે નિઃસ્વાર્થ સેવા અને સામાજિક જવાબદારીની પરંપરાના આધારે આ અભિયાન આગળ વધી રહ્યું છે. સ્વયંસેવકો પોલીસ અને નાર્કોટિક્સ વિભાગ સાથે મળીને સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં નજર રાખી રહ્યા છે.
‘ઓપરેશન જેરીકો’ હેઠળ નશા સામે યુદ્ધ
સપ્ટેમ્બર 2025માં YMA અને સરકારી તંત્રે મળીને ‘ઓપરેશન જેરીકો’ શરૂ કર્યું હતું. આ અભિયાન હેઠળ ચંફાઈ જિલ્લાના અનેક સંવેદનશીલ ગામોમાં સ્વયંસેવકો તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે. ગુપ્ત માહિતી મળતા જ પોલીસ સાથે સંયુક્ત દરોડા પાડવામાં આવે છે અને ડ્રગ્સ સપ્લાય ચેઇન તોડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. સાથે સાથે વ્યસનગ્રસ્ત લોકોને નશામુક્તિ કેન્દ્ર સુધી પહોંચાડવાની કામગીરી પણ હાથ ધરવામાં આવે છે.
તસ્કરોએ હવે મણિપુર રૂટ અપનાવ્યો
ઓપરેશન જેરીકોની અસર જોવા મળતા તસ્કરોએ પોતાના રસ્તા બદલ્યા છે. YMAના નેતાઓના જણાવ્યા મુજબ હવે મ્યાનમારથી ડ્રગ્સ સીધા મિઝોરમમાં લાવવાના બદલે પહેલા મણિપુરમાં પ્રવેશાડવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ મિઝોરમ સહિત અન્ય રાજ્યોમાં પહોંચાડવામાં આવે છે. આ નવા રૂટને કારણે સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે પડકાર વધુ વધ્યો છે.
યુવાપેઢીને બચાવવા સૌથી મોટી લડાઈ
મિઝોરમ હાલમાં માત્ર કાયદો અને વ્યવસ્થાનો નહીં પરંતુ સામાજિક અસ્તિત્વનો પ્રશ્ન લડી રહ્યું છે. સિન્થેટિક ડ્રગ્સની વધતી અસરને કારણે આખી એક પેઢી જોખમમાં મુકાઈ રહી છે. સરકાર, સુરક્ષા એજન્સીઓ અને સ્થાનિક સમાજ મળીને આ સંકટ સામે લડી રહ્યા છે, પરંતુ પડકાર હજુ પણ ખૂબ મોટો માનવામાં આવી રહ્યો છે.
