મિડલ ઈસ્ટ સંકટ વચ્ચે ભારત બન્યું ડિફેન્સ પાવર
ઈરાન-ઈઝરાયલ સંઘર્ષ બાદ મિડલ ઈસ્ટમાં સુરક્ષાની ચિંતાઓ વધી રહી છે. આવા સમયે ભારત પોતાના ડિફેન્સ ક્ષેત્રમાં એક મોટા ખેલાડી તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. UAE સાથે બ્રહ્મોસ મિસાઇલ ડીલ અને ઈઝરાયલ સાથે સંયુક્ત શસ્ત્ર ઉત્પાદન અંગેની ચર્ચાઓ ભારતની વધતી વ્યૂહાત્મક તાકાત દર્શાવે છે. એક સમયનો સૌથી મોટો શસ્ત્ર આયાતકાર દેશ હવે વૈશ્વિક ડિફેન્સ નિકાસકાર તરીકે પોતાની ઓળખ મજબૂત કરી રહ્યો છે.
UAEને બ્રહ્મોસ મિસાઇલ આપવાની તૈયારી
ઈરાન-ઈઝરાયલ યુદ્ધ બાદ ગલ્ફ દેશો પોતાની સુરક્ષા વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત બનાવવા માંગે છે. UAE પણ હવે અમેરિકી શસ્ત્રો પર સંપૂર્ણ નિર્ભર રહેવાને બદલે વૈકલ્પિક અને વિશ્વસનીય ભાગીદારો શોધી રહ્યું છે.
ભારતની સુપરસોનિક બ્રહ્મોસ મિસાઇલ તેની ઝડપ, ચોકસાઈ અને ઘાતક ક્ષમતાને કારણે વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચી રહી છે. ફિલિપાઇન્સ પછી હવે UAE પણ આ મિસાઇલ સિસ્ટમમાં રસ દાખવી રહ્યું છે. આ સંભવિત ડીલ માત્ર વેપાર નહીં પરંતુ ભારત-UAE વચ્ચેની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વધુ મજબૂત બનાવશે.
ઈઝરાયલ સાથે સંયુક્ત શસ્ત્ર ઉત્પાદન પર ભાર
તાજેતરમાં ઈઝરાયલના સંરક્ષણ મંત્રાલયની ઉચ્ચસ્તરીય ટીમે ભારતની મુલાકાત લીધી હતી. બંને દેશો વચ્ચે સંયુક્ત ઉત્પાદન, ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, સાયબર સુરક્ષા અને અદ્યતન રક્ષણ પ્રણાલીઓના વિકાસ અંગે ચર્ચા થઈ હતી.
ભારત અને ઈઝરાયલ હવે માત્ર ખરીદી-વેચાણના સંબંધોથી આગળ વધીને સહ-ઉત્પાદન અને ત્રીજા દેશોમાં નિકાસ માટે પણ કામ કરી રહ્યા છે. બરાક-8 મિસાઇલ, હેરોન ડ્રોન અને અન્ય અનેક પ્રોજેક્ટ્સમાં બંને દેશો પહેલાથી સફળ ભાગીદારી કરી ચૂક્યા છે.
ભારતની ડિફેન્સ નિકાસમાં મોટો ઉછાળો
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતની સંરક્ષણ નિકાસમાં નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ થઈ છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં ભારતની ડિફેન્સ નિકાસ ₹38,424 કરોડ સુધી પહોંચી હોવાનું જણાવવામાં આવે છે. સરકારનું લક્ષ્ય વર્ષ 2030 સુધીમાં આ આંકડો ₹50,000 કરોડ સુધી પહોંચાડવાનો છે. ફિલિપાઇન્સ સહિત અનેક દેશો પહેલાથી ભારતીય ડિફેન્સ સિસ્ટમ ખરીદી રહ્યા છે. હવે UAE, સાઉદી અરેબિયા અને અન્ય ગલ્ફ દેશો પણ ભારતીય ટેકનોલોજીમાં રસ દાખવી રહ્યા છે.
ભારતને મળશે વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક ફાયદો
UAE અને ઈઝરાયલ બંને સાથે મજબૂત સંબંધો ભારતની મધ્ય પૂર્વ નીતિને વધુ સંતુલિત બનાવે છે. એક તરફ ભારતને અદ્યતન ટેકનોલોજી મળશે તો બીજી તરફ ડિફેન્સ નિકાસ દ્વારા આર્થિક લાભ પણ વધશે. ભારત હવે માત્ર પોતાની સેનાને મજબૂત બનાવતું નથી પરંતુ વિશ્વસનીય શસ્ત્ર સપ્લાયર તરીકે વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની નવી ઓળખ ઉભી કરી રહ્યું છે.
પડકારો પણ ઓછા નથી
બ્રહ્મોસ મિસાઇલ પ્રોજેક્ટમાં રશિયાની ભાગીદારી હોવાને કારણે કેટલીક નિકાસ ડીલ માટે મોસ્કોની મંજૂરી જરૂરી બની શકે છે. ઉપરાંત મધ્ય પૂર્વની જટિલ ભૂ-રાજનીતિક સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતે સંતુલિત રાજદ્વારી જાળવવી પડશે.
તેમ છતાં, ભારતની વધતી ઉત્પાદન ક્ષમતા અને મજબૂત વિદેશ નીતિ તેને વૈશ્વિક ડિફેન્સ માર્કેટમાં વધુ મજબૂત સ્થાન અપાવી શકે છે.
