રીપોર્ટ : કુલદીપ ભાટીયા (સાબરકાંઠા)
સાબરકાંઠા જિલ્લાના હિંમતનગર ખાતે જિલ્લા પંચાયત હોલમાં સર્પદંશ જેવી ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં સામાન્ય થતી પરંતુ જોખમી સમસ્યાને પહોંચી વળવા માટે વિશેષ તાલીમ કાર્યક્રમ યોજાયો હતો. જિલ્લા વિકાસ અધિકારીની સૂચના અને મુખ્ય જિલ્લા આરોગ્ય અધિકારી ડો. કિશોરસિંહ ચારણના માર્ગદર્શન હેઠળ આ તાલીમ કાર્યક્રમનું આયોજન થયું હતું, જેમાં જિલ્લાના તમામ તાલુકાઓના મેડિકલ ઓફિસરો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
સર્પદંશ કેસોમાં ત્વરિત સારવાર—જીવન બચાવતો સેકન્ડોનો ખેલ
ચોમાસા અને ખેતીના સમયગાળામાં સાબરકાંઠા જિલ્લામાં સર્પદંશના કેસોમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળે છે. સમયસૂચક સારવારના અભાવે અનેક વખત દર્દીના મૃત્યુની શક્યતા વધી જાય છે. આ પરિસ્થિતિને ઉકેલવા માટે સર્પદંશ નિષ્ણાત અને સર્જન ડો. ધીરુભાઈ પટેલ (સ્નેક રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, ધરમપુર–વલસાડ)એ તબીબોને આધુનિક અને વૈજ્ઞાનિક સારવાર પદ્ધતિઓ અંગે માર્ગદર્શન આપ્યું હતું.
તેમણે ખાસ કરીને નીચેના મુદ્દાઓ પર ભાર મૂકી તાલીમ આપી હતી
સર્પદંશ થયાની પળમાં કરવાની યોગ્ય પ્રાથમિક સારવાર
દર્દીના જીવ માટે જોખમી બનતા શોક મેનેજમેન્ટની તકેદારી
ANTI-SNAKE VENOMનો યોગ્ય અને સલામત ઉપયોગ
દર્દીને ક્યારે અને કેવી રીતે રિફર કરવો તેની SOP
ગામોમાં હજુ પણ ચાલતા ખોટા, જોખમી અને અંધશ્રદ્ધાપૂર્ણ ‘ઉપચાર’થી થતી હાનિ વિશે જાગૃતિ
ખેત મજૂરો માટે ખાસ માર્ગદર્શન
ડૉ. પટેલે જણાવ્યું કે ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં રાત્રે ખેતમાં કામ કરનારા મજૂરો સૌથી વધુ જોખમમાં રહે છે. તેમને નીચે મુજબના ઉપાયો અપનાવવાની સલાહ આપવામાં આવી:
રાત્રે કામ દરમિયાન હાથમાં ટોર્ચ રાખવી
રબરના બૂટ અને લાંબી પેન્ટનો ઉપયોગ કરવો
ઝાડીઓ, પથ્થર કે ખાડીઓની આજુબાજુ સાવચેતી
સર્પદંશ થાય ત્યારે ઘરગથ્થુ ઉપચાર કે ‘જડીબુટ્ટી’ જેવી ખોટી પદ્ધતિઓથી દૂર રહેવું
Zero Death Due To Snakebite – જિલ્લાનો સંકલ્પ
જિલ્લા આરોગ્ય અધિકારી ડો. કિશોરસિંહ ચારણે તબીબોને સંબોધતા જણાવ્યું કે —
“સાબરકાંઠા જિલ્લામાં સર્પદંશથી થતી મૃત્યુદરને શૂન્ય સુધી લાવવા માટે આપણે સૌ સંકલ્પબદ્ધ થવું પડશે.”
તેમણે મેડિકલ સ્ટાફને ઝડપથી સારવાર આપવાની, દરેક દર્દી સુધી યોગ્ય માર્ગદર્શન પહોંચાડવાની અને ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં જાગૃતિ ફેલાવવાની અપીલ કરી હતી.
સાબરકાંઠામાં સક્રિય તબીબીતંત્ર—દર્દીઓ માટે જીવનદાયી તાલીમ
આ તાલીમ કાર્યક્રમમાં જિલ્લા અધિકારીઓ, તમામ તાલુકા આરોગ્ય અધિકારીઓ અને મેડિકલ ઓફિસરો મોટી સંખ્યામાં જોડાયા હતા. તાલીમ દરમિયાન તબીબોને પ્રેઝન્ટેશન, પ્રેક્ટિકલ સમજણ, મનસ્વી ચર્ચા અને કેસ સ્ટડી દ્વારા સર્પદંશ સારવારના તમામ પાસાં શીખવવામાં આવ્યા.
સાબરકાંઠા જિલ્લામાં દર વર્ષે સેકડો લોકો સર્પદંશના કારણે હોસ્પિટલોમાં સારવાર લે છે. આવી સ્થિતિમાં તબીબો માટે આ પ્રકારની તાલીમ દર્દીના જીવન બચાવવામાં “સુવર્ણ અવસર” સમાન ગણાય છે.
