રિપોર્ટર:- રાજભા સોલંકી (માંડલ)
એક સમયના રાજાશાહી ગૌરવ અને ઐતિહાસિક ઓળખનું પ્રતિક ગણાતો માંડલનો ગઢનો દરવાજો આજે ગંદકી, બેદરકારી અને તંત્રની નિષ્ક્રિયતાનો જીવતો પુરાવો બની ગયો છે. ઐતિહાસિક ધરોહર તરીકે ઓળખાતું આ સ્થળ હાલ કચરાના ઢગલા, ઝાડઝાંખર, ગટરના દુર્ગંધભર્યા માહોલ અને બિનજવાબદાર વહીવટના કારણે નર્કાગારમાં ફેરવાઈ ગયું છે. સૌથી ગંભીર બાબત એ છે કે આ ગંદકી કોઈ અંતરિયાળ વિસ્તારમાં નહીં પરંતુ ગ્રામ પંચાયત, સિવિલ કોર્ટ અને શાળાની વચ્ચે વર્ષોથી યથાવત્ જોવા મળી રહી છે.
સ્થાનિક નાગરિકોનો આક્ષેપ છે કે અનેક રજૂઆતો છતાં જવાબદાર તંત્ર માત્ર દેખાવડી સફાઈ અને કાગળ પરના અભિયાનોથી સંતોષ માની રહ્યું છે, જ્યારે હકીકતમાં ઐતિહાસિક સ્મારકની આસપાસનું દૃશ્ય સ્વચ્છતા અભિયાનના દાવાઓને ખુલ્લો પડકાર ફેંકી રહ્યું છે. લોકોમાં એવો પણ રોષ જોવા મળી રહ્યો છે કે જ્યાં સરકાર વારસા સંવર્ધન અને પર્યટન વિકાસની મોટી મોટી જાહેરાતો કરે છે, ત્યાં માંડલની ધરોહર ગંદકીમાં સડી રહી છે.
ઐતિહાસિક ગૌરવ ઉપર ગંદકીનું સામ્રાજ્ય
માંડલના ગઢના ચોક પાસે આવેલ ઐતિહાસિક દરવાજો રાજવી સમયની સ્થાપત્ય કળા અને નગરના ઇતિહાસની ઓળખ તરીકે માનવામાં આવે છે. દરવાજાની બાજુમાં ઉભેલું લાલ પથ્થરનું સ્મારક રાષ્ટ્રીય પ્રતિકોથી સુશોભિત છે, જેમાં કમળ, મોર, સિંહ અને અશોકચક્રની કોતરણી કરવામાં આવી છે. સ્મારક ઉપર કંડારાયેલ ઐતિહાસિક લખાણ આજે ધૂળ, કાઈ અને અવગણનાના કારણે લગભગ અદૃશ્ય બની ગયું છે.
પરંતુ આ ઐતિહાસિક સ્મારકની આજુબાજુનું દૃશ્ય અત્યંત ચોંકાવનારું છે. કચરાના ઢગલાઓ વચ્ચે ઝેરી દુર્ગંધ ફેલાઈ રહી છે. બાવળ, જંગલી ઝાડીઓ અને ગંદકીના કારણે આખો વિસ્તાર બેદરકારીનો અડ્ડો બની ગયો છે. સ્થાનિકોના કહેવા મુજબ વર્ષોથી સ્મારક વિસ્તારની યોગ્ય સફાઈ કરવામાં આવી નથી. માત્ર રસ્તાની ઉપરછલ્લી સફાઈ કરીને જવાબદારી પૂર્ણ કરાઈ રહી છે.
કોર્ટ, કચેરી અને શાળા વચ્ચે જ ગંદકીનું સામ્રાજ્ય
આ વિસ્તાર સામાન્ય નહીં પરંતુ માંડલના સૌથી વ્યસ્ત વિસ્તારોમાંનો એક ગણાય છે. ગ્રામ પંચાયત કચેરી, સિવિલ કોર્ટ, શાળા અને મુખ્ય માર્ગની વચ્ચે જ આ ગંદકી વર્ષોથી ફેલાયેલી હોવા છતાં કોઈ અધિકારીને સ્થિતિ સુધારવાની જરૂરિયાત અનુભવાતી નથી.
કોર્ટમાં આવતા વકીલો, અરજદારો અને ગ્રામજનોને દરરોજ અસહ્ય દુર્ગંધનો સામનો કરવો પડે છે. બીજી તરફ, નજીકમાં આવેલી શાળાના બાળકો માટે પણ આ પરિસ્થિતિ આરોગ્ય માટે જોખમી બની રહી છે. સ્થાનિકોનો સવાલ છે કે જ્યારે સરકારી કચેરીઓની બાજુમાં જ આવી દુર્દશા હોય ત્યારે ગામના અન્ય વિસ્તારોની હાલત કેટલી ભયંકર હશે?
“સ્વચ્છતા અભિયાન” માત્ર બેનર પૂરતું?
સ્થાનિકોમાં એવો આક્ષેપ પણ ઉઠી રહ્યો છે કે સ્વચ્છતા અભિયાન હવે માત્ર ફોટોશૂટ અને બેનર પૂરતું સીમિત બની ગયું છે. ગ્રામ પંચાયત દ્વારા સફાઈ પાછળ ખર્ચ બતાવવામાં આવે છે, પરંતુ વાસ્તવિક સ્થિતિ કંઈક અલગ જ ચિત્ર રજૂ કરે છે. લોકોનું કહેવું છે કે જો જવાબદાર તંત્ર ઈમાનદારીથી કામગીરી કરતું હોત તો ઐતિહાસિક ધરોહર પાસે વર્ષોથી કચરાના ઢગલા ન જમાતા.
સ્થાનિકો અનુસાર રાત્રિના સમયે કેટલાક લોકો દ્વારા ખુલ્લેઆમ કચરો ફેંકવામાં આવે છે, પરંતુ તેને રોકવા માટે કોઈ સીસીટીવી, દંડાત્મક કાર્યવાહી કે દેખરેખ વ્યવસ્થા ઉભી કરવામાં આવી નથી. પરિણામે આખો વિસ્તાર ધીમે ધીમે ગંદકીના કબજામાં જતો રહ્યો છે.
વારસાના જતનમાં ઘોર બેદરકારી?
વારસા સંરક્ષણના દાવાઓ વચ્ચે માંડલની આ સ્થિતિ ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરી રહી છે. ઐતિહાસિક સ્મારકો માત્ર પથ્થરની ઇમારતો નથી, પરંતુ તે એક નગરની ઓળખ અને સાંસ્કૃતિક વારસાની જીવંત નિશાની હોય છે. છતાં અહીં સંવર્ધન, રંગરોગાન, માહિતી બોર્ડ, લાઇટિંગ કે સુરક્ષા જેવી કોઈ સુવિધા જોવા મળતી નથી.
સ્થાનિકોમાં એવી પણ માંગ ઉઠી છે કે આ સ્મારકને હેરિટેજ તરીકે વિકસાવવામાં આવે, આસપાસ હરિયાળી અને બેસવાની વ્યવસ્થા ઉભી કરવામાં આવે તેમજ નિયમિત સફાઈ માટે જવાબદાર અધિકારીઓ નક્કી કરવામાં આવે.
લોકોની માંગ : તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરો
નાગરિકોએ તંત્ર સમક્ષ કેટલીક તાત્કાલિક માંગણીઓ મૂકી છે :
સ્મારક અને ગઢના દરવાજા આસપાસ તાત્કાલિક સંપૂર્ણ સફાઈ
કચરાના ઢગલા અને ઝાડઝાંખર દૂર કરવાની કાર્યવાહી
નિયમિત સફાઈ માટે કાયમી વ્યવસ્થા
સ્મારકનું રંગરોગાન અને સંવર્ધન
કચરો ફેંકનારાઓ સામે દંડાત્મક કાર્યવાહી
હેરિટેજ સ્થળ તરીકે વિકાસ યોજના જાહેર કરવી
ચોતરફ સુરક્ષા જાળી અને લાઇટિંગ વ્યવસ્થા ઉભી કરવી
હવે પ્રશ્ન માત્ર સફાઈનો નહીં, સંસ્કૃતિના જતનનો
માંડલની આ સ્થિતિ માત્ર ગંદકીનો મુદ્દો નથી, પરંતુ ઐતિહાસિક વારસાના અપમાનનો પ્રશ્ન બની ગયો છે. વર્ષોથી બેદરકારીનો ભોગ બનેલી આ ધરોહર આજે તંત્રની નિષ્ફળતા સામે મૌન સાક્ષી બની ઉભી છે. હવે જોવાનું રહ્યું કે જવાબદાર અધિકારીઓ માત્ર કાગળ ઉપરની કામગીરીથી સંતોષ માનશે કે પછી ખરેખર ધરોહરના
