ચાર મહિનાના યુદ્ધે સર્જ્યું વૈશ્વિક તેલ સંકટ
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે થયેલી સમજૂતી બાદ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરી ખુલ્યું હોવા છતાં વૈશ્વિક તેલ બજાર હજુ સંપૂર્ણપણે સામાન્ય સ્થિતિમાં પરત ફર્યું નથી. એનાલિટિક્સ ફર્મ Kplerના રિપોર્ટ મુજબ યુદ્ધના લગભગ ચાર મહિનામાં દુનિયાના બજારમાંથી 115 કરોડ બેરલ તેલનો પુરવઠો ગાયબ થઈ ગયો છે. આ સંકટની અસર આગામી ઘણા મહિનાઓ સુધી જોવા મળી શકે છે.
સ્ટ્રેટેજિક ઓઈલ રિઝર્વ ઝડપથી ઘટ્યા
યુદ્ધ દરમિયાન મધ્ય પૂર્વમાંથી તેલની સપ્લાય લગભગ ઠપ્પ થઈ ગઈ હતી. પરિણામે વિવિધ દેશોએ પોતાના સ્ટ્રેટેજિક અને કોમર્શિયલ ઓઈલ રિઝર્વનો ઉપયોગ કરવો પડ્યો હતો. રિપોર્ટ મુજબ છેલ્લા કેટલાક મહિનામાં લગભગ 19 કરોડ બેરલ તેલ સ્ટોકમાંથી બહાર લેવામાં આવ્યું છે. ઈન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સી (IEA)ના રિઝર્વ 1990 પછીના સૌથી નીચા સ્તરે પહોંચી ગયા છે.
અમેરિકાનો ઈમરજન્સી રિઝર્વ 43 વર્ષના તળિયે
અમેરિકી ઈમરજન્સી ઓઈલ રિઝર્વ પણ છેલ્લા 43 વર્ષના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે G7 બેઠક દરમિયાન દાવો કર્યો હતો કે જો યુદ્ધ વધુ લાંબું ચાલ્યું હોત તો અમેરિકાનો ઓઈલ સ્ટોક આગામી ચાર અઠવાડિયામાં લગભગ ખતમ થઈ જાત.
યુદ્ધવિરામ બાદ તેલના ભાવમાં રાહત
યુદ્ધ દરમિયાન બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ 126 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયો હતો. જોકે અમેરિકા-ઈરાન સમજૂતીના સમાચાર બાદ બજારમાં રાહત જોવા મળી છે. હાલ બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ 80 ડોલર પ્રતિ બેરલથી નીચે આવી ગયો છે. તેમ છતાં નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે માત્ર ભાવ ઘટવાથી સંકટ પૂર્ણ થયું છે એવું માનવું યોગ્ય નથી.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખુલ્યું છતાં સપ્લાય સામાન્ય નહીં બને
તેલ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા નિષ્ણાતોના મતે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરી શરૂ થયા બાદ પણ સપ્લાય ચેઇનને સંપૂર્ણ રીતે સામાન્ય થવામાં લાંબો સમય લાગી શકે છે. સૌપ્રથમ દરિયાઈ માર્ગોમાંથી લેન્ડમાઈન્સ દૂર કરવી પડશે. ત્યારબાદ ટેન્કરોની અવરજવર, ઉત્પાદન વધારવું અને સપ્લાય ચેઇન પુનઃસ્થાપિત કરવી પડશે.
બજાર હજુ જોખમમાંથી બહાર નથી
RBC Capital Marketsના હેલિમા ક્રોફ્ટના જણાવ્યા મુજબ બજાર હાલ જરૂર કરતાં વધુ આશાવાદી બની રહ્યું છે. તેમના મતે સંકટ સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થયું છે એવું માનવું ઉતાવળભર્યું સાબિત થઈ શકે છે કારણ કે તેલ પુરવઠાને પૂર્વવત્ સ્થિતિમાં લાવવો હજુ પણ મોટો પડકાર છે.
OPEC દેશો ઉત્પાદન વધારી શકે છે
Infrastructure Capital Advisorsના CEO જે હેટફિલ્ડનું માનવું છે કે નાણાકીય દબાણનો સામનો કરી રહેલા OPEC દેશો આગામી સમયમાં ઉત્પાદન વધારી શકે છે. જો ઉત્પાદન વધશે તો બજારમાં પુરવઠો વધશે અને કિંમતો પર દબાણ આવી શકે છે.
115 કરોડ બેરલની ખોટ ભરપાઈ કરવી સરળ નહીં
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ યુદ્ધ દરમિયાન ગુમ થયેલા 115 કરોડ બેરલ તેલની ભરપાઈ કરવી સરળ નથી. જો વૈશ્વિક ઉત્પાદન રોજિંદી માંગ કરતાં 50 લાખ બેરલ વધુ પણ કરવામાં આવે તો પણ આ ખોટ ભરવામાં લગભગ એક વર્ષનો સમય લાગી શકે છે.
દુનિયામાં રોજ 10.3 કરોડ બેરલ તેલનું ઉત્પાદન થાય છે
IEA અને EIAના આંકડા મુજબ હાલ દુનિયામાં દરરોજ સરેરાશ 10.3 કરોડ બેરલ ક્રૂડ ઓઈલનું ઉત્પાદન થાય છે. અમેરિકા વિશ્વનો સૌથી મોટો તેલ ઉત્પાદક દેશ છે. ત્યારબાદ સાઉદી અરેબિયા, રશિયા, કેનેડા અને ઈરાકનો ક્રમ આવે છે. આ પાંચ દેશો મળીને વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો લગભગ 40 ટકા હિસ્સો પૂરો પાડે છે. તેથી આ દેશોમાં કોઈપણ પ્રકારની અસ્થિરતા સીધી વૈશ્વિક બજાર અને પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવોને અસર કરે છે.
