સમયસર આગમન છતાં વરસાદે પકડી ધીમી ગતિ
આ વર્ષે ચોમાસું કેરળમાં નિર્ધારિત સમયગાળામાં પહોંચ્યું હતું અને શરૂઆતમાં દક્ષિણ તેમજ પૂર્વ ભારતના મોટા ભાગના વિસ્તારોમાં આગળ વધ્યું હતું. જોકે જૂનના મધ્યભાગ પછી તેની ગતિ ધીમી પડી જતા દેશના અનેક રાજ્યોમાં વરસાદની નોંધપાત્ર અછત જોવા મળી. પરિણામે જૂનનો મહિનો છેલ્લા દાયકાઓમાં સૌથી ઓછા વરસાદ ધરાવતા મહિનાઓમાં નોંધાયો છે.
ઘણા રાજ્યોમાં વરસાદની મોટી ખોટ
ચોમાસાની પ્રગતિ અટકી જતાં મધ્ય અને ઉત્તર ભારતના અનેક વિસ્તારોમાં સામાન્યની સરખામણીએ ઘણો ઓછો વરસાદ નોંધાયો. કેટલાક વિસ્તારોમાં લાંબા સમય સુધી વરસાદ ન પડતાં ખેતી, જળાશયો અને દૈનિક જીવન પર તેની અસર જોવા મળી.
વરસાદ પાછળ કામ કરનારા પાંચ મહત્વના પરિબળો
હવામાન નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ આ વખતની સ્થિતિ પાછળ એક નહીં પરંતુ અનેક વૈશ્વિક અને પ્રાદેશિક હવામાન પરિબળો જવાબદાર રહ્યા.
1. વૈશ્વિક મોસમી ચક્ર નબળું પડ્યું
વાતાવરણમાં ભેજ અને વાદળોની ગતિવિધિને અસર કરતી વૈશ્વિક સિસ્ટમ આ સમયગાળા દરમિયાન ભારત માટે અનુકૂળ ન રહી, જેના કારણે વરસાદી વાદળો સક્રિય બની શક્યા નહીં.
2. અરબ સાગર તરફથી ભેજનો પુરવઠો ઘટ્યો
ભારત તરફ ભેજ લાવતા પશ્ચિમી સમુદ્રી પવનો આ વર્ષે સામાન્ય કરતાં નબળા રહ્યા. તેના કારણે વરસાદી સિસ્ટમને પૂરતો આધાર મળ્યો નહીં.
3. સૂકી અને ગરમ હવાએ સર્જી અવરોધક સ્થિતિ
ઉત્તર-પશ્ચિમ તરફથી આવેલી ગરમ અને સૂકી હવાને કારણે મધ્ય ભારતના વાતાવરણમાં એવી સ્થિતિ ઊભી થઈ કે વાદળો બન્યા છતાં વરસાદ અસરકારક રીતે વરસી શક્યો નહીં.
4. હિંદ મહાસાગરની સ્થિતિ સામાન્ય રહી
હિંદ મહાસાગરના તાપમાનમાં વરસાદને પ્રોત્સાહન આપે એવો ખાસ ફેરફાર જોવા મળ્યો નહીં, જેના કારણે ચોમાસાને વધારાની મદદ મળી નહોતી.
5. બંગાળની ખાડીમાં મજબૂત સિસ્ટમ ન બની
જૂન દરમિયાન બંગાળની ખાડીમાં ઓછા દબાણની અસરકારક સિસ્ટમો ન બનતા વરસાદી વાદળો દેશના આંતરિક ભાગો સુધી પૂરતા પ્રમાણમાં પહોંચી શક્યા નહીં.
એલ નીનોને લઈને વધી ચિંતા
આંતરરાષ્ટ્રીય હવામાન એજન્સીઓએ એલ નીનોની સ્થિતિ સક્રિય થવાની માહિતી આપી છે. નિષ્ણાતોના મતે તેની અસર જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન વધુ સ્પષ્ટ બની શકે છે, જે વરસાદના વિતરણને અસર કરી શકે છે.
આગામી મહિનાઓ માટે શું છે અંદાજ?
હવામાન વિભાગના પ્રારંભિક અંદાજ મુજબ સમગ્ર મોસમ દરમિયાન કુલ વરસાદ સામાન્ય કરતાં ઓછો રહેવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. જોકે આગામી અઠવાડિયામાં કેટલીક નવી વરસાદી સિસ્ટમો સક્રિય બનતાં અનેક વિસ્તારોમાં વરસાદનું પ્રમાણ વધવાની શક્યતા પણ દર્શાવવામાં આવી છે.
ગ્લોબલ વોર્મિંગથી વધી રહ્યું છે અતિભારે વરસાદનું જોખમ
વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે વધતા વૈશ્વિક તાપમાનને કારણે લાંબા સૂકા સમયગાળા પછી અચાનક ભારે વરસાદની ઘટનાઓ વધી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં ફ્લેશ ફ્લડ અને શહેરી પૂર જેવી પરિસ્થિતિઓનું જોખમ પણ વધતું જાય છે.
