ભારતમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત સાયબર છેતરપિંડીના કેસોમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે, જેના કારણે બેંકિંગ અને નાણાકીય ક્ષેત્ર માટે નવા પડકારો ઉભા થયા છે. વૈશ્વિક સ્તરે કરવામાં આવેલા એક સર્વેમાં સામે આવ્યું છે કે ભારતીય બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ AI આધારિત કૌભાંડોથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત થઈ રહી છે. છેતરપિંડીના નવા-નવા માધ્યમો અને ડિજિટલ પેમેન્ટના વધતા ઉપયોગ વચ્ચે બેંકિંગ સેક્ટર માટે સુરક્ષા જાળવવી વધુ મુશ્કેલ બની રહી છે.
84 ટકા બેંકોએ નોંધ્યો ફ્રોડમાં વધારો
તાજેતરના સર્વે અનુસાર ભારતમાં આશરે 84 ટકા બેંકિંગ સંસ્થાઓએ છેલ્લા એક વર્ષ દરમિયાન નાણાકીય છેતરપિંડીના કારણે થતા નુકસાનમાં વધારો નોંધ્યો છે. નાણાકીય ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા મોટા ભાગના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે AI ટેક્નોલોજીના ઉપયોગથી સાયબર ગુનેગારો વધુ આધુનિક પદ્ધતિઓ અપનાવી રહ્યા છે, જેના કારણે પરંપરાગત સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓને પડકાર મળી રહ્યો છે.
છેતરપિંડીના પ્રયાસોમાં થયો રેકોર્ડબ્રેક વધારો
સર્વેમાં સામેલ ભારતીય નાણાકીય નિષ્ણાતોમાંથી 90 ટકા લોકોએ સ્વીકાર્યું છે કે તેમની સંસ્થાઓમાં છેતરપિંડીના પ્રયાસોમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. અગાઉની સરખામણીએ આ વધારો ઘણો મોટો માનવામાં આવી રહ્યો છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ અને ઓનલાઈન ટ્રાન્ઝેક્શન વધતા ગુનેગારોને નવા રસ્તા મળી રહ્યા છે.
AIથી વધુ હાઈટેક બન્યા સાયબર ગુનેગારો
ભારતના 93 ટકા નાણાકીય લીડર્સનું માનવું છે કે AIના કારણે સાયબર ક્રિમિનલ્સ વધુ સ્માર્ટ અને ટેક્નોલોજી આધારિત કૌભાંડો કરી રહ્યા છે. AI ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરીને નકલી ઓળખ, ફિશિંગ અને ડીપફેક જેવી ટેક્નિકો વધુ અસરકારક બની રહી છે. જેના કારણે સાચા ગ્રાહક અને શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ વચ્ચેનો તફાવત ઓળખવો વધુ મુશ્કેલ બની રહ્યો છે.
ફ્રોડની ઝડપથી બેંક અધિકારીઓ ચિંતિત
ભારતીય બેંકિંગ ક્ષેત્રના 95 ટકા અધિકારીઓએ ફ્રોડની વધતી ઝડપ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન સેકન્ડોમાં પૂર્ણ થઈ જતા હોવાથી કૌભાંડની ઓળખ અને તેને રોકવા માટેનો સમય ખૂબ ઓછો રહે છે. સર્વે મુજબ લગભગ અડધી ભારતીય બેંકો દર વર્ષે 10 મિલિયન ડોલર એટલે કે અંદાજે 83 કરોડ રૂપિયાથી વધુનું નુકસાન ભોગવી રહી છે.
UPI અને ઇન્સ્ટન્ટ પેમેન્ટ સિસ્ટમ બન્યા મુખ્ય નિશાન
રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે UPI અને અન્ય ઇન્સ્ટન્ટ પેમેન્ટ પ્લેટફોર્મ સાયબર ઠગો માટે સૌથી સરળ નિશાન બની રહ્યા છે. ભારતના 66 ટકા બેંકિંગ લીડર્સે ઇન્સ્ટન્ટ પેમેન્ટ સિસ્ટમને વધતા ડિજિટલ ફ્રોડનું મુખ્ય કારણ ગણાવ્યું છે. ડિજિટલ પેમેન્ટ્સનો વ્યાપ વધતા ગ્રાહકો માટે સુવિધા વધી છે, પરંતુ તેની સાથે જોખમ પણ વધ્યું છે.
બેંકિંગ સેક્ટર માટે નવી સુરક્ષા વ્યૂહરચનાની જરૂર
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે AI આધારિત છેતરપિંડીનો સામનો કરવા માટે બેંકોએ પણ AI આધારિત સુરક્ષા સિસ્ટમો અપનાવવી પડશે. રિયલ ટાઇમ મોનિટરિંગ, એડવાન્સ ફ્રોડ ડિટેક્શન અને ગ્રાહકોમાં સાયબર જાગૃતિ વધારવા જેવા પગલાં આગામી સમયમાં અત્યંત જરૂરી બનશે. નહીં તો ડિજિટલ બેંકિંગના વિસ્તરણ સાથે ફ્રોડના જોખમો વધુ વધી શકે છે.
