અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે શાંતિ કરાર તરફ મોટું પગલું
મહિનાઓથી ચાલી રહેલા તણાવ અને રાજદ્વારી ખેંચતાણ વચ્ચે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ શાંતિ કરાર થવાની શક્યતા વધી રહી છે. સામે આવેલા ડ્રાફ્ટ મુજબ બંને દેશો પરમાણુ કાર્યક્રમ, તેલ વેપાર, આર્થિક પ્રતિબંધો અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ પર સહમતિના માર્ગે આગળ વધી રહ્યા છે. અહેવાલો મુજબ આ ડીલ સફળ થાય તો મધ્ય પૂર્વની જિયોપોલિટિક્સમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળી શકે છે અને વૈશ્વિક ઊર્જા બજારોને પણ મોટી રાહત મળી શકે છે.
પરમાણુ હથિયાર નહીં બનાવવાનો ઈરાનનો દાવો
ડ્રાફ્ટ કરાર અનુસાર ઈરાને ખાતરી આપી છે કે તે ભવિષ્યમાં પરમાણુ હથિયાર નહીં બનાવે અને આવા હથિયારો મેળવવાનો કોઈ પ્રયાસ પણ નહીં કરે. આ ઉપરાંત, ઈરાન પોતાના દેશમાં રહેલા ઉચ્ચ સ્તરે સંવર્ધિત યુરેનિયમનું સ્તર ઘટાડવા માટે પણ તૈયાર થયું હોવાનું કહેવાય છે. જોકે આ પ્રક્રિયાની ટેકનિકલ વિગતો આગામી 60 દિવસમાં નક્કી કરવામાં આવશે.
ઈરાનને મળશે 25 અબજ ડોલરનું મોટું આર્થિક પેકેજ
કરારની સૌથી મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈ ઈરાનના ફ્રીઝ કરાયેલા ફંડને લઈને છે. અમેરિકા ઈરાનના અંદાજે 25 અબજ ડોલર (લગભગ ₹2 લાખ કરોડથી વધુ)ના ફંડને મુક્ત કરવા માટે તૈયાર હોવાનું જણાવાઈ રહ્યું છે. આ રકમ સીધી ટ્રાન્સફર, પ્રાદેશિક સહયોગી દેશો મારફતે અથવા ફાઇનાન્સિયલ ક્રેડિટ લાઇનના સ્વરૂપમાં ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી શકે છે. આર્થિક સંકટનો સામનો કરી રહેલા ઈરાન માટે આ મોટી રાહત સાબિત થઈ શકે છે.
તેલ પ્રતિબંધોમાં મળશે રાહત
ડ્રાફ્ટ અનુસાર અમેરિકા ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા કેટલાક તેલ પ્રતિબંધોમાં અસ્થાયી છૂટછાટ આપવા તૈયાર છે. આનાથી ઈરાન ફરી વૈશ્વિક બજારમાં તેલની નિકાસ કરી શકશે અને તેમાંથી થતી આવક પોતાના અર્થતંત્રને મજબૂત બનાવવા માટે વાપરી શકશે. વિશ્લેષકો માને છે કે જો આ જોગવાઈ અમલમાં આવશે તો વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પર પણ તેની અસર પડી શકે છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરી ખુલશે
કરારનો સૌથી વ્યૂહાત્મક મુદ્દો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સાથે જોડાયેલો છે. ડીલ અમલમાં આવતા જ ઈરાન તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપારી જહાજો માટે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલી દેશે. તેના બદલામાં અમેરિકા ઈરાની જહાજો અને બંદરો સામે અમલમાં રહેલી નૌકાદળની નાકાબંધી સમાપ્ત કરશે. વિશ્વના લગભગ પાંચમા ભાગના ક્રૂડ ઓઈલનું પરિવહન આ દરિયાઈ માર્ગ પરથી થાય છે, તેથી આ પગલું વૈશ્વિક વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
કરાર ક્યારે થશે તે અંગે હજુ સ્પષ્ટતા નથી
કરારના સમયને લઈને હજુ પણ અલગ-અલગ દાવા સામે આવી રહ્યા છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ એ દાવો કર્યો છે કે કરાર પર રવિવારે જ હસ્તાક્ષર થઈ શકે છે. બીજી તરફ, શહબાજ શરીફએ પણ જણાવ્યું છે કે ઈલેક્ટ્રોનિક માધ્યમથી કરાર પર હસ્તાક્ષરની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. જો કે, બંને દેશોની તરફથી હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર અંતિમ જાહેરાત કરવામાં આવી નથી.
વૈશ્વિક બજારોની નજર ડીલ પર
આ કરાર સફળ થાય તો માત્ર અમેરિકા અને ઈરાન જ નહીં પરંતુ સમગ્ર મધ્ય પૂર્વના રાજકીય અને આર્થિક સમીકરણોમાં મોટો ફેરફાર આવી શકે છે. તેલ બજાર, વૈશ્વિક શિપિંગ રૂટ, ઊર્જા સુરક્ષા અને પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિરતા પર તેની સીધી અસર જોવા મળી શકે છે. હવે સમગ્ર વિશ્વની નજર આ સંભવિત ઐતિહાસિક પીસ ડીલ પર ટકેલી છે.
